راهنمای آزمایشات بخش هماتولوژی و سرولوژی گروه2

    • نام آزمایش: ABO Grouping and Rh Typing
    • نام‌های دیگر آزمایش: BG + Rh , Boold Group + Rh
     
    •  چرا و چه موقع درخواست می‌شود؟
    •  جهت تعیین گروه خونی و نوع Rh انجام می‌شود. زمانی كه فرد می‌خواهد خون یا فرآورده‌های خونی دریافت كند، تصمیم به اهدای خون دارد و یا در خانم‌های باردار كه تناسب Rh آنها با Rh جنین مهم می‌باشد درخواست می‌گردد.
    • نمونة مورد نیاز: نمونة خون وریدی یا نمونه پاشنه پای نوازد
    • آمادگی قبل از انجام آزمایش: آمادگی خاصی نیاز ندارد.
     
    • دانستنی‌های بیشتر:
    • هر انسان دارای یکی از گروههای نامبرده زیر است O,AB,B,A و هر شخصی بیش از یکی از این چهار گروه را دارا نمی باشد مثلاً یک شخص نمی تواند هم گروه A و هم گروه O باشد از طرفی روی گلبول قرمز افراد گروه A دارای اگلوتی نوژن A و همین افراد دارای آنتی کری بنام آنتی کر ضد B وجود دارد و در روی گلبول قرمز افراد گروه O فاقد اگلوتی نوژن ولی در سرم خون این افراد حاوی آنتی کورهای ضد A و ضد B بوده و یا در گروه خون AB روی سطح گلبول قرمز حاوی اگلتی نون A  و B و در سرم خون این افراد هیچ کدام از آنتی کرهای ضد A و ضد B دیده نمی شود. از طرفی این آنتی کورهای طبیعی (آنتی کور A و آنتی کور B) در فراکسیون گلبولین سرم خون قرار گرفته اند.
    •  گروه خون AB چون هیچ‌گونه آنتی‌بادی بر علیه A و B ندارد به راحتی می‌تواند با رعایت عامل Rh، هم از گروه خون A و هم از B خون دریافت كند.
    • اگر شخصی با Rh منفی از شخصی با Rh مثبت خون دریافت كند، زمانی كه خون به فرد منفی منتقل می‌شود بدن او آنتی بادی‌هایی بر علیه Rh‌های مثبت وارد شده می‌سازد (چون این Rh‌ها به صورت طبیعی در بدن فرد Rh منفی وجود ندارند بدن آنها را مهاجم تشكیل داده و  بر  علیه آنها آنتی‌بادی می‌سازد) این مكانیسم با اولین انتقال خون مشكلی ایجاد نمی‌كند ولی اگر دفعات بعدی خون Rh مثبت به فرد منفی انتقال یابد، آنتی بادی‌های ساخته شده به Rh مثبت حمله می‌كنند و باعث رسوب گلبول‌ها می‌گردند كه خطرات جدی ایجاد می‌كند. تعیین نوع Rh  برای خانم‌های باردار از اهمیت خاصی برخوردار است. اگر گروه خون مادر منفی و گروه خونی جنین  مثبت باشد بدن مادر آنتی‌بادی تولید می‌كند كه این آنتی بادی‌ها از جفت عبور می‌كنند و می‌توانند گلبول‌های قرمز جنین را از بین ببرند.
    • برای جلوگیری از این امر مادر Rh منفی طی بارداری از ایمونوگلوبولین استفاده خواهد كرد تا بارداری و زایمان موفقی را پشت سر بگذارد. ایمونوگلوبولین Rh باعث جلوگیری از پیوند شدن آنتی بادی‌های مادر و آنتی‌ژن‌های Rh جنین می‌شود.
     
    • ناسازگاری RH خون مادر و جنین
    • ناسازگاری RH خون بیماری است که در دوران بارداری، زمانی که خون مادر Rh منفی و خون نوزاد Rh مثبت دارد، رخ می دهد. عامل Rh پروتئینی در سلول های قرمز خون است. اگر در خون شما عامل Rh وجود داشته باشد یعنی خونتان Rh مثبت است. اگر نداشته باشید یعنی Rh منفی هستید. عامل Rh ارثی است و از طریق ژن به نوزادان منتقل می شود. اکثر افراد Rh مثبت هستند. عدم وجود این پروتئین در خون سلامت شما را تحت تاثیر قرار نمی دهد اما می تواند مشکلاتی در دوران بارداری ایجاد کند.
     
    • ناسازگاری ABO
    • این ناسازگاری زمانی باعث حساس شدن RBC می شود که گروه خونی مادرO و گروه خونی جنین , AB باشد در این صورت انتی بادی Igg3 انتیAB موجود در سرم مادر به جنین منتقل شده و باعث حساس شدن RBC جنین میشود .
  •  (Prothrombin Time (PT

     
    • 1- این تست به چه نام های دیگری شناخته می‌شود؟  Protime
    • 2- هدف از انجام تست چیست؟
    • پروتئین پروترومبین به‌ وسیله کبد برای تکمیل فرآیند انعقاد ساخته می‌شود. ساخت پروترومبین به جذب کافی ویتامینK   توسط بدن وابسته است. در طول پروسه انعقاد، پروترومبین به ترومبین تبدیل می‌شود. در بیماران با مشکل کبدی مقدار پروترومبین کاهش می‌یابد. تست  PT یکی از چهار تست مهم در ارزیابی آزمون‌های انعقادی پلاسما است. تست  PTمستقیما نقص احتمالی در مرحله 2 سیستم انعقادی خارجی و عملکرد پنج فاکتور مهم خون در این مسیر را بررسی می‌کند. پروترومبین(ǁ)،فیبرینوژن(ǀ)، فاکتورV، فاکتورVǁ و فاکتور X از جمله این فاکتور ها هستند. همچنین این تست برای تشخیص دیس فیبرینوژنمی، تاثیر داروهای ضد انعقادی، نارسایی‌های کبدی و کمبود ویتامین K استفاده می‌شود.
    • 3- این تست چه زمانی در خواست می‌شود؟
    • تست PT برای افراد تحت درمان با داروی وارفارین درخواست می‌شود. نتایج آزمایش به صورت یک عدد استاندارد شده ( (INRمحاسبه و گزارش می‌شود. پزشک با استفاده از INR دوز دارو در بیماران را تنظیم می‌کند.
    • در بیماران با “علائم خونریزی یا ایجاد لخته در عروق خونی” تست PT درخواست می‌شود، این علائم شامل:
    • خون‌ریزی غیرطبیعی یا کبودی بدون دلیل در نقاط بدن
    • خون‌ریزی بینی
    • خون‌ریزی لثه
    • ایجاد لخته‌های خون در ورید یا شریان
    • معمولا قبل از عمل جراحی تست‌های PT و PTT درخواست می‌شود؛ زیرا در عمل جراحی خطر خون‌ریزی بسیار بالا است همچنین بعضی از افراد سابقه خون‌ریزی‌های غیرطبیعی و مشکلات انعقادی قبل از عمل دارند.
     
    • 4- تست‌های آزمایشگاهی مکمل PT کدام‌اند؟
    •  PTT :
      • این آزمایش تمامی فاکتورهای انعقادی مسیر داخلی (به جز پلاکت‌ها) را با اندازه‌گیری زمان لازم برای تشکیل لخته فیبرینی بعد از اضافه کردن کلسیم و امولسیون فسفولیپید به نمونه پلاسما ارزیابی می‌کند. تست PTT  کمبود فاکتورهای مسیر انعقادی داخلی و تست PT کمبود فاکتورهای مسیر انعقادی خارجی را بررسی می‌کند.
      • زمانی‌ که نتایج PT و PTT طولانی باشند، انجام این آزمایش در تشخیص کمبود فاکتورهای ǁ، V و X کمک‌کننده است. زمانی که PT غیر طبیعی و PTT طبیعی باشد، ممکن است کمبود در فاکتور Vǁ باشد. در این آزمایش، نمونه‌های رقیق شده پلاسمای بیمار به پلاسمای سوبسترا که در یک فاکتور نقص دارد اضافه می‌شود. فعالیت این مخلوط با فعالیت طبیعی منحنی استاندارد برای هر فاکتور مقایسه می‌شود. اگر زمان انعقاد در مخلوط بیمار سوبسترا از حالت‌طبیعی طولانی‌تر شد، بیمار در فاکتور  مورد نظر نقص دارد.
      • زمانی‌ که نتایج تست PT طبیعی و PTT غیرطبیعی باشد انجام این آزمایش در تشخیص کمبود فاکتورهای Xǁ ،Xǀ،ǀX،Vǀǀǀ کمک‌کننده است. در این آزمایش نمونه‌های رقیق شده پلاسمای بیمار به پلاسمای سوبسترا که در یک فاکتور نقص دارد، اضافه می‌شود. فعالیت این مخلوط با فعالیت طبیعی منحنی استاندارد برای هر فاکتور مقایسه می‌شود. اگر زمان انعقاد در مخلوط بیمار سوبسترا از حالت طبیعی طولانی‌تر شد، بیمار در فاکتور مورد نظر نقص دارد.
      • فیبرینوژن: این آزمایش غلظت پلاسمایی فیبرینوژن برای انعقاد را اندازه‌گیری می‌کند. کمبود فیبرینوژن(فاکتورǀ) می‌تواند منجر به اختلالات خون‌ریزی‌دهنده خفیف تا شدید گردد.
    • Lupus Anticoagulant:
      • لوپوس آنتی کواگولانت، یک اتوآنتی بادی است که در اثر حساسیت سیستم ایمنی بدن به فسفولیپیدها یا پروتئین‌های مرتبط با فسفولیپیدهای خودی در بدن تولید می‌شود. فسفولیپیدها نقش حیاتی در فرایند انعقاد خون ایفا می‌کند. فسفولیپیدها در سطح پلاکت‌ها وجود داشته و در فعال شدن فاکتورهای انعقادی در فرایند هموستاز نقش دارند.
     
    • 5-چه نوع نمونه ای برای این تست درخواست می‌شود؟ نمونه خون
    • 6- مراجعه کننده قبل از انجام آزمایش باید چه شرایطی را رعایت کند؟
    • مصرف داروهای استامینوفن (مسمومیت)، آسپیرین (دوز بسیار زیاد)، کومارین، هپارین، کواینین، کواینیدین، تیروکسین، متیل دوپا و.. باعث افزایش کاذب تستPT  می‌شوند.
    • مصرف داروهای مناندیول،O.C.P و مرکاپتوپورین باعث کاهش کاذب تست PT می‌شوند.
    • 7- بهترین روش‌های انجام تست کدام‌اند؟
    • اندازه‌گیری زمان پروترومبین به روش‌های دستی و دستگاهی انجام می‌شود. امروزه دستگاه‌های مدرن کوآگولامتر مختلفی برای اندازه‌گیری زمان پروترومبین طراحی شده است. اساس روش‌های دستی و دستگاهی به صورت زیر است:
    • در دمای 37 درجه، پلاسمای بیمار در مجاورت معرف بافتی و یون کلسیم قرار می‌گیرد.
    • این معرف بافتی با فعال کردن فاکتور7، مسیر انعقادی خارجی را آغاز می‌کند. زمان تشکیل فیبرین به عنوان زمان PT ثبت و گزارش می‌شود.
    • نکته: به خاطر تنوع معرف‌های مورد استفاده برای تست PT، نتایج این تست در آزمایشگاه‌های مختلف و حتی در یک آزمایشگاه واحد در زمان‌های مختلف، متغیر خواهد بود. سازمان بهداشت جهانی برای استاندارد سازی نتایج تست PT در بیمارانی که تحت درمان با داروهای رقیق کننده‌ی خون هستند، استفاده از INR را به همراه تست PT توصیه کرده است.
  • آزمایش کومبس مستقیم (آزمایش آنتی گلوبولین مستقیم) DAT

       (Direct Coombs test, Direct Antiglobulin Test (DAT

     
    • آزمایش های مرتبط: آزمایش کومبس غیر مستقیم.
    • شرایط نمونه گیری:  این آزمایش نیازی به ناشتایی و محدودیت رژیم غذایی ندارد.
     
    • تفسیر آزمایش: 
    • اکثر آنتی بادی های علیه RBC بر ضد آنتی ژن های گروه خونی ABO/Rh هستند، همانند آنچه که در آنمی همولیتیک نوزادان یا انتقال خون ناسازگار رخ می دهد. در صورت رخ دادن واکنش انتقال خون، آزمایش کوبس می تواند آنتی بادی های بیمار (فرد گیرنده) – که سطح RBC های تزریق شده را می پوشانند – را شناسایی کند، از این جهت این آزمایش برای بررسی واکنش های انتقال خون مشکوک مفید است. این آزمایش برای تشخیص همولیز (لیز RBC) یا تحقیق درباره واکنش انتقال خون همولیتیک انجام می شود.
     
    • دلایل افزایش
    • در بیماری های آنمی همولیتیک بالغین (ایدیوپاتیک)، بیماری همولیتیک نوزادان، آنمی همولیتیک پس از بایپس قلب، آنمی همولیتیک خودایمن (بیماری های روماتوئید / کلاژن مانند RA، SLE)، واکنش انتقال خون ناسازگار، عفونت مایکوپلاسمایی، منونوکلئوز عفونی و لنفوم می توانند سبب مثبت شدن آزمایش شوند.
     
    • داروها و عوامل مداخله گر
    • هیدرالازین، کلرپروپامید، کلرپرومازین (تورازین)، سفالوسپورین ها، کاپتوپریل، آمپی سیلین، تتراسیکلین ها، سولفونامیدها، استرپتومایسین، ریفامپین، کینین، کینیدین، پروکائین آمید، ایندومتاسین (ایندوسین)، انسولین، ایزونیازید، لوودوپا، متیل دوپا (آلدومت)، پنی سیلین و فنیتوئین (دیلانتین) ممکن است سبب پاسخ های مثبت کاذب شوند و در همچنین آنتی بادی های علیه فسفولیپید (آنتی بادی های علیه کاردیولیپین) می توانند موجب پاسخ مثبت کاذب DAT شوند.
     
    • مقادیر نرمال: منفی، بدون آگلوتیناسیون.
    • مقادیر بحرانی: مثبت شدن نتیجه آزمایش.
    • آزمایش:  کومبس غیر مستقیم
    •  هدف: تعیین آنتی کرهای D از سرم مادر است این آزمایش از سرم مادر در زمان قبل از حاملگی یا مراحل اول حاملگی انجام می گیرد تا مشخص شود آیا مادر در زایمان اول حساس شده یا نه.
    • تفسیر: نتیجه ازمایش را با ضربه ملایم به ته لوله بررسی می کنیم. آگلوتیناسیون مثبت دلالت بر حساس بودن سیستم ایمنی بدن بیمار بر علیه آنتی ژن مذکور می باشد.
     
    • در آزمایش کومبس مستقیم از خون بند ناف یا خون نوزاد بعد از تولد استفاده کرده و از مرحله ۴ به بعد را انجام می دهیم.
     
    • کاربرد آزمایش کومبس غیر مستقیم:
      • ۱- مادران Rh منفی که احتمالاً بر علیه ژن D حساس شده اند.
      • ۲- آزمایش کراس مچ
      • ۳- تشخیص آنتی ژن (تست تکمیلی Rh و کومبس)
      • ۴- تشخیص گروههای خونی  kellوDuffy  و kidd
      • ۵- تشخیص آنتی بادیهای ناقص یا مسدود کننده.
    • اکثر آنتی بادی های علیه RBC بر ضد آنتی ژن های گروه خونی ABO/Rh هستند، همانند آنچه که در آنمی همولیتیک نوزادان یا انتقال خون ناسازگار رخ می دهد.این آزمایش برای بررسی واکنش های انتقال خون مشکوک مفید است همچنین این آزمایش برای تشخیص همولیز (لیز RBC) یا تحقیق درباره واکنش انتقال خون همولیتیک انجام می شود.
    •  نام آزمایش: Coombs Wright
    •  نام های دیگر تست:  گومبس رایت
    • آزمایشهای مرتبط: Wright،ME2
    •  چرا و چه موقع درخواست میشود؟ آزمایش كومبس رایت زمانی انجام می شود كه پزشك به ورود بیمار به فاز مزمن بیماری بيماري بروسلوز يا تب مالت مشكوك می شود .
    •   نمونه مورد نیاز: نمونه خون وریدی
    •   آمادگی قبل از انجام آزمایش: شرایط خاصی نیاز نیست.
     
    •   دانستنی های بیشتر:
    • بيماري بروسلوز يا تب مالت يا همان تب مواج از بيماريهاي مشترك انسان و دام است كه عامل آن نوعي باكتري باسيلي گرم منفي بنام بروسلا است . تظاهرات باليني بيماري در درجه اول ، ضايعات و دردهاي استخواني مفصلي و پس از آن اختلالات عصبـي مي باشد. براي تشخـيص اين بيماري از روشـهايي چون كشت و روشـهاي سرولـوژيك استفاده ميشود كه آزمايشهاي سرولوژيك شايعتر و مهمترند.منظور از آزمايشهاي سرولوژيك ، انجام آزمايش بر روي سرم ِ خون بيمار جهت يافتن آنتي بادي عليه بروسلا مي باشد كه مهمترين آنها عبارتند از : رايت، 2ME   و كومبس رايت . اين بيماري از لحاظ باليني به سه صورت حاد، تحت حاد و مزمن ديده مي شود . در اوايل هفته دوم مرحله حاد ابتدا بتدريج آنتي بادي IgM در سرم بيمار بالا ميرود و در روز 13 تا 21 به حداكثر خود مي رسد. در اوايل اين مرحله 2ME   منفي بوده ولي بقيه تستها مثبتند. سپس ساخت IgG عليه بروسلا شروع شده و پس از چند هفته ميزان ( تيتر ) آن از IgM بيشتر مي گردد. در اواخر اين مرحله تمامي آزمايشهاي سرولوژي تشخيص بروسلا مثبت مي شوند. در هفته چهارم تا هشتم ِ مرحله حاد بيماري ، تيتر IgG به حداكثر خود مي رسد و در صورت درمان مناسب ، تيتر IgG كاهش يافته ولي تيتر IgM از 6 ماه تا دو سال ممكن است دوام داشته باشد و معمولا هر سه ماه يك رقت كاهش مي يابد.اگر كاهش تيتر آنتي بادي مشاهده گردد نشان از تأثير مثبت درمان و فروكش كردن بيماري است. حال اگر درمان صورت نگيرد يا ناقص انجام پذيرد، بيماري وارد سير مزمن مي شود.در مرحله مزمن آنتي باديهاي توليد شده اغلب از نوع IgG3 و IgG4 و نيز IgA بوده كه در اصطلاح به نام آنتي باديهاي ناقص يا مسدود كننده مشهورند.
    • در مراحل مزمن بیماری بروسلوز به علت آنکه غالبا IgM کاهش می یابد و تیتر IgG افزایش چشمگیری نشان می دهد و نیز به علت آنکه IgG با ساختمان مونومریک خود یک آگلوتینین قوی محسوب نمی شود، لذا این امکان وجود دارد که در آزمایش رایت جواب منفی عاید گردد. منفی بودن تیتر سرم مورد آزمایش نباید پزشک را به اشتباه اندازد و بهتر است که تست کومبس رایت در این موارد درخواست شود. این آنتی بادی ها بیشتر از کلاس IgG (عمدتا IgG4  و IgG3) و IgA می باشد.