راهنمای آزمایشات بخش هماتولوژی و سرولوژی گروه1

    •  شمارش رتیکولسیت ها

    • نام آزمایش: RETIC
    • سایر نام ها: reticolocyte و شمارش رتیکلوسیت خون کامل،Reticulocyte Cellular Hemoglobin, Reticulocyte, whole blood
    • شرایط نمونه گیری: نیاز به ناشتایی نمی باشد.
     
    • چرا و چه موقع درخواست می شود :
      • ارزیابی فعالیت اریتروپوئتیک (خون سازی در مغز استخوان).
      • بررسی خونریزی حاد و مزمن و کم‏خونی‏های همولیتیک.
      • ارزیابی پاسخ اریتروپوئتیک به درمان انواع کم خونی‏ها ( پایش درمان کم خونی ها).
     
    • دانستنی های بیشتر:
    • از دسته سلول هاي سرخ خون بحساب ميايد . بدليل نابالغ بودن در رنگ اميزي حياتي شبكه هايي از رشته هاي ريبوزومي در آن مشاهده ميشود . اين سلول ها از نظر اندازه بزرگ هستند. حضور اين سلولها درخون رابطه مستقيم با فعاليت خونسازي مغز استخوان دارد. تعيين درصد اين سلو لها درخون جهت براورد ميزان خونسازي موثر است.
    • رتیکولوسیت‏ها، گلبول­های قرمز جوانی هستند که هستة خود را از دست داده‏اند ولی هنوز دارای بقایای اسیدنوکلئیک ریبوزومی می‏باشند. ریبوزوم‏ها با بعضی از رنگ‏های پایه - حیاتی (آزور B، بریلیانت کرزیل بلو، متیلن بلو) واکنش داده و رسوباتی گرانولر و یا فیلامانی آبی­رنگ تشکیل می‏دهند. تعداد رتیکولوسیت‏های موجود در خون محیطی مرتبط با فعالیت اریتروپوئتیک (خون سازی) است که بطور طبیعی عمدتاً در مغز استخوان اتفاق می‏افتد. تعيين درصد اين سلولها درخون جهت براورد ميزان خون سازي موثر است. اخیراً آنالیزورهای اتوماتیک در دسترس می‏باشند که بلوغ رتیکولوسیت را از طریق اندازه‏گیری شدت فلورسانس تعیین می‏نمایند.
    • شمارش رتیکولوسیت ها باید به دقت با سایر یافته های بالینی و آزمایشگاهی بررسی گردد. موارد افزایش و کاهش رتیکولوسیتها شامل:
      • افزایش سطح: کم خونی همولیتیک، 4-3 روز پس از خونریزی، اریتروبلاستوز جنینی، درمان فقر آهن، درمان کمبود B12 و فولات.
      • کاهش سطح: کم خونی پرنیشیوز و کمیود اسید فولیک، کم خونی فقر آهن، کم خونی آپلاستیک، پرتو درمانی، نارسایی مغز استخوان، بیماری های مزمن.
    • بارداری موجب افزایش تعداد رتیکلوسیتها می گردد.
    • اجسام هاول- جولی (Howell - Jolly bodies) دانه های آبی رنگی هستند که در کم خونی های شدید یا همولیتیک در داخل گلبول های قرمز مشاهده می شوند. دستگاه های خودکار شمارشگر، گلبول های قرمز حاوی اجسام هاول - جولی را به اشتباه به عنوان رتیکلوسیت می شمارند و تعداد رتیکلوسیت ها را بطور کاذب بالا نشان می دهند.
    • همچنین شمارش‏های بالای غیرمعمول رتیکلوسیت در بیماران مبتلا به لوسمی لنفوئیدی مزمن (CLL)، پارازیت‏های داخل سلولی از جمله مالاریا، پلاکت‏های بزرگ، بعضی درمان­های دارویی، پروتوپورفیری اریتروپوئتیک و آگلوتی‏نین‏های سرد مشاهده می گردد.
    • در بیمارانی که اخیراً ترانسفوزیون (تزریق) داشته­اند، رتیکولوسیت‏ها ممکن است به علت رقیق شدن خون کاهش پیدا کنند.
    • گلوکز خون بالا موجب کاهش کاذب شمارش رتیکلوسیت می گردد.
    • داروهای ایجاد کننده کم خونی آپلاستیک منجر به کاهش رتیکلوسیت و داروهای ایجادکننده همولیز موجب افزایش رتیکلوسیت می گردند.
     
    • مقادیر مرجع:
      • بزرگسالان: 1/5- 5 /0 درصد
      • اطفال (یک تا شش ماه): 3/1- 5 /0 درصد
      • نوزادان: کمتر یا مساوی 7 درصد
    •  نام آزمایش: ESR
    •  نام کامل تست: Erythrocyte Sedimentation Rate
    • نام فارسی تست: سرعت رسوب اریتروسیتی
    • نام های دیگر:  (Blood Sedimentation Rate (BSR
    • روش انجام: Automation
    • نوع نمونه: (WB(C
     
    • علت درخواست تست:
      • کمک به تشخیص عفونت های حاد مانند سل و نکروز بافتی
      • کمک به تشخیص فرآیند های حاد التهابی
      • کمک به تشخیص عفونت های مزمن
      • کمک به تشخیص اختلالات خود ایمنی یا روماتوئیدی
      • کمک به تشخیص آرتریت تمپورال ( آسیب و التهاب در عروق خونی متوسط تا بزگ سَر) و پلی میالیژا روماتیکا (یک اختلال التهابی است که باعث درد و خشکی عضلات به خصوص در شانه ها می شود.)
      • غربالگری بیماری های التهابی و بدخیمی ها
      • ESR شاخصی برای ارزیابی غیر مستقیم وجود التهاب در بدن و همچنین تخمین درجه و شدت التهاب می باشد. یک تست غیر اختصاصی برای تشخیص بیماری های التهابی و کرونری می باشد.
     
    • توضیح راجع به تست:
    • سرعت رسوب اریتروسیت (ESR)؛ اندازه غیر مستقیم درجه التهاب موجود در بدن است. این تست در واقع سرعت رسوب گلبولهای قرمز خون را در نمونه خون که در یک لوله بلند، باریک و عمودی قرار داده شده است، اندازه گیری می کند.
    • این تست برای کمک به تشخیص شرایط همراه با التهاب حاد و مزمن شامل عفونت ها، سرطان ها و بیماریهای خودایمنی است. ESR به دلیل این که نتایج افزایش یافته؛ محل دقیق التهاب در بدن و علت آن را به پزشک نمی گوید و همچنین به این دلیل که می تواند علاوه بر التهاب توسط شرایط دیگر تحت تاثیر قرار گیرد؛ یک آزمایش غیر اختصاصی است. ESR به طور معمول همراه با آزمونهای دیگر درخواست می شود.
     
    • در چه شرایطی تست افزایش می یابد؟
      • انفارکتوس میوکارد حاد (سکته قلبی)
      • آنمی (کم خونی)
      • کارسینوم
      • بیماری های کلاژن مانند لوپوس اریتماتوز سیستمیک
      • بیماری کرونری
      • مسمویت با فلزات سنگین
      • افزایش سطح پروتئین های پلاسما ( مانند فیبرینوژن)
      • عفونت ها (مانند پنومونی و سیفلیس)
      • بیماری های التهابی
      • لنفوم (سرطان غدد لنفاوی)
      • مالتیپل میلوم
      • حاملگی
      • تب روماتیسمی
      • آرتریت روماتوئید
      • سل
      • و ….
     
    • در چه شرایطی تست کاهش می یابد؟
      • بیماری هایی که شمارش گلبول قرمز و هموگلوبین در آنها افزایش پیدا می کند.
      • وجود تغییرات شدید در شکل گلبول های قرمز (پوئی کیلوسیتوز) مانند بیماری داشی شکل
      • افزایش گلوکز یا قند خون (هیپر گلیسمی در بیماران مسن تر باعث تولید سایتوکاین ها و پاسخ التهابی می شود.)
     
    • تست های تکمیلی: CRP, Plasma Viscosity
     
    • تداخلات دارویی و آزمایشگاهی:
    • دکستران، هپارین، قرص های جلوگیری از بارداری، ضد تشنج ها، مشتقات هیدرازین، فیبروکائین آمید، کینیدین، نیتروفورانتوئین، سفالوتین، سفاپیرین، سیکلوسپورین A و … می توانند باعث افزایش ESR  شوند.
    • آلبومین، آسپیرین، کورتیکواروپین، کورتیزون، سیکلوفسفامید، اوروتیومالات، فلوراید، لِسیتین، اگزالات، کینین، محلول  های قندی و … می توانند سطح ESR را کاهش دهند.
     
    • نکته ۱: قاعدگی باعث افزایش کاذب در نتایج می شود
    • نکته ۲:حباب در لوله وسترگرین یا پیپت و یا انحراف ستون اندازهگیری بیش از ۳ درجه از خط عمود؛ منجر به افزایش کاذب نتایج می گردد.
    • نکته ۳: نمونه هایی که همولیز یا لخته شده اند یا حجم آنها کافی نیست؛ قابل آزمایش نیستند.
    • نکته ۴: نمونه ها باید در عرض ۴ ساعت از جمع آوری مورد آزمایش قرار بگیرند و پیش از آنها باید در دمای اتاق نگهداری شوند. تاخیر در انجام آزمایش باعث کاهش در نتایج آزمایش خواهد شد. در صورتی که تاخیر در انجام آزمایش اجتناب ناپذیر است؛ نمونه ها در دمای ۲ تا ۴ درجه(یخچال) نگهداری شوند. همچنین نگهداری در یخچال نباید بیش از ۱۲ ساعت بطول بیانجامد. ( درخون کهنه بدلیل پوئیکیلوسیتوزیس و اسفروسیتوز کاذب و کاهش تشکیل رولو؛ ESR بصورت کاذب کاهش می یابد)
    • نکته ۵: لکوسیتوز، وجود لخته های ریز در نمونه، ویسکوزیته پلاسما، پوئی کیلوسیتوز، لرزش و ویبره، برودت هوا می تواند باعث کاهش ESR شوند.
    • نکته ۶: رولو، پروتئین های فاز حاد، هپارین و مواد کلوئید و … باعث افزایش ESR می شوند.
     
    • اطلاعات تکمیلی:
    • نکته مهم ۱: محدوده نرمال ESR در خانم ها بدلیل تاثیرات آندروژن بیشتر از آقایان است.
    • نکته مهم ۲: طی دوره بارداری؛ ESR به دلیل کم خونی ناشی از حاملگی و افزایش فیبرینوژن و بسیاری از پروتئین های فاز حاد؛ افزایش متوسطی دارد که از هفته های ۱۰ تا ۱۲ آغاز شده و حدود ۱ ماه پس از زایمان به میزان طبیعی بر می گردد.
    • نکته مهم ۳: در سرطان پروستات؛ ESR > 37mm/h با میزان بالایی از پیشرفت بیماری و مرگ بیماران همراه می باشد.
    • نکته مهم ۴: ESR در سیروز کبدی طبیعی ولی در کارسینوم کبدی و سیروز صفراوی افزایش دارد.
     
    • وضعیت آزمایش ESR در شرایط مختلف بالینی:
      • ESR < 2 mm/h
      • پلی سایتمی ورا و دیگر پلی سایتمی ها
      • آنمی داسی شکل و بیماری هموگلوبین C
      • اسفروسیتوز
      • آکانتوسیتوزیس و آنیزوسیتوزیس شدید
      • نوزادان، اطفال و خون بند ناف
      • تزریق آسپیرین، کورتیزون و کینین
      •  ESR < 20 mm/h
     
    • مقدار طبیعی
      • مراحل زودرس آپاندیسیت(۲۴ ساعت اول)
      • آنژین صدری
      • زخم معده
      • تب مالت
      • سیاه سرفه
      • توکسوپلاسموز
      • منونوکلئوز عفونی ابتدایی
      • بیماری های ویروسی بدون عوارض
      • مراحل ابتدایی حاملگی خارج رحمی
      • ورم روماتیسمی قلب
      • حمله مالاریایی
      • آرتریت دژنراتیو
      • قاعدگی ماهانه (پریود)
      • ۲۰ < ESR <100mm/h
      • بیماری های عفونی حاد و مزمن (پنومونی، سیفلیس، عفونت شکمی و روده ای)
      • تب روماتیسمی و آرتریت روماتوئید و SLE
      • سِل ریوی
      • حاملگی خارج رحمی همراه با پارگی لوله
      • سکته قلبی
      • ۳ ماهه دوم و سوم حاملگی و مصرف OCP (ضد بارداری های خوراکی)
      • کم کاری و پرکاری تیروئید
      • سن بالا (بیشتر از ۳۰)
      • پورپورای آلرژیک هنوخ- شونلاین
      • گلومرونفریت حاد، نفریت و نفروز
      • چربی خون بالا (به ویژه کلسترول)
      • تزریق داخل وریدی هپارین، دکستران و هیدروکسی اتیل استارچ
      • مسمومیت با سرب و آرسنیک
      • هپاتیت حاد ویروسی
      • خونریزی داخلی
      • بیماری های حاد تب دار (به جز مالاریا)
      • تزریق متیل دوپا (آلدومت)، ویتامین A، تئوفیلین، پروکایین آمید و پنیسیلامین
      • ESR > 100 mm/h
      • آنمی شدید
      • بدخیمی ها (لوسمی، سارکوم، لنفوم و میلوم)
      • ۲۵% از بیماری های کلاژن مثل SLE و RA
      • سیروز صفراوی یا سیروز فعال باب
      • کولیت اولسراتیو
      • بیماری های شدید کلیوی
      • پنومونی ویروسی
      • عفونت حاد باکتریال شدید
      • متاستاز بدخیمی ها
      • کارسینوم های پیشرفته
      • پلی میالژی روماتیکا
      • آرتریت تمپورال (التهاب شریان تمپورال)
     
    • اگر در ESR بالا به نئوپلاسم و یا التهاب مسکوک شدیم؛ می توان نمونه خون را بمدت ۴ ساعت در ۳۷ درجه انکوبه نمائیم و پس از آن آزمایش را تکرار کنیم. کاهش محسوس ESR باعث تشخیص بیماری های التهابی می شود؛ درحالی که در نئوپلاسم ها، مقدار ESR اصلاح نمی شود.
  • RBC

    • موارد کاربرد:
      • انجام در غالب تست CBC به عنوان جزئی از بررسی فرد قبل از پذیرش یا بستری شدن در بیمارستان و یا قبل از عمل جراحی
      • بررسی اختلالات خونی شامل تخریب گلبول های قرمز (مانند آنمی همولیتیک)
      • تشخیص وجود اختلالات خونی ارثی
      • مونیتور اثرات حاد و مزمن خونریزی
      • مونیتور کردن بیماران مبتلا به اختلالات همراه با افزایش شمارش اریتروسیتی (مثل پلی سایتمی ورا، بیماری انسدادی مزمن ریه یا COPD)
      • مونیتور کردن پاسخ به داروها یا شیمی درمانی و ارزیابی واکنش های ناخواسته دارویی که می توانند باعث دیس کرازی های خونی شوند.
      • مونیتور تاثیرات استرس های جسمی یا روحی به بیمار
     
    • وظیفه گلبول های قرمز انتقال اکسیژن به وابسته هموگلوبین موجود در آنها از ریه ها به بافت های بدن و همینطور انتقال دی اکسید کربن از بافت ها به ریه ها می باشد. همه گلبول های خونی از جمله گلبول های قرمز از سلول های بنیادی خونساز در مغز استخوان (HSC) منشاء می گیرند. در مغز استخوان از سلول های بنیادی خونساز در مسیر ساخت تولید رده گلبول قرمز؛ ابتدا رده های نارس تولید و پس از چند مرحله رتیکولوسیت تولید می گردد و قبل ازآازاد شدن به داخل خون؛ ۲-۱ روز در داخل مغز استخوان مانده و سپس وارد خون می شوند. رتیکولوسیت ها پس از حدود ۱ روز ماندن در خون محیطی بقایای هسته ای در داخل آنها بوده است را نیز از دست می دهند و سرانجام تبدیل به گلبول قرمز بالغ می شوند.
     
    • در چه مواردی گلبول های قرمز افزایش می یابند؟ (اریتروسیتوز)
      • موارد ارثی
      • بتا تالاسمی مینور
      • پلی سایتمی (پرخونی) چواش: که در مردمان چواش در روسیه اندمیک است.
      • پلی سایتمی خانوادگی و مادرزادی اولیه (PFCP) ناشی از نقص در گیرنده اریتروپوئیتین
      • هموگلوبینوپاتی با میل ترکیبی زیاد به اکسیژن (مانند هموگلوبین های: Hb J Capetwon، Hb Malmo، Hb Hiroshima، Hb Bethesda و …) و همینطور هموگلوبین M .
      • کمبود فعالیت آنزیم ۲, ۳ DPG mutase که موجب کاهش چشمگیر ۲,۳ DPG می گردد.
      • موارد اکتسابی
      • زندگی در ارتفاعات، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، بیماری قلبی سیانوتیک، استعمال سیگار، مت هموگلوبینمی
      • پلی سایتمی وِرا (نوعی سرطان خون)
      • تومور ویلمز، کارسینوم کلیه، cerebellar hemangioma (تومور خوش خیم عروقی در ناحیه مخچه)، هپاتوم (نوعی تومور کبدی)
      • هیپوکسی موضعی در بافتها (کلیه پلی کیستیک، تنگی شریان کلیوی)
      • پس از پیوند کلیه
      • هپاتیت حاد
     
    • در چه مواردی گلبول های قرمز کاهش می یابند؟
      • آنمی ها (آنمی های همولیتیک، آنمی فقر آهن، آنمی مگالوبلاستیک، آنمی آپلاستیک ، بتا تالاسمی ماژور و …)
      • برخی از سرطان های خون
      • خونریزی حاد یا مزمن (ناشی از اولسر، پولیپ و یا سرطان کولون)
      • کمبود غذایی از نظر آهن یا ویتامین B12 و یا فولات
      • نارسایی مغز استخوان (در اثر شیمی درمانی، رادیاسیون، برخی عفونت ها)
      • تروما
     
    • شمارش RBC در افراد طبیعی به تفکیک جنس به شرح زیر است:
      • RBC: 4.50- 5.90 X10۶/µL              (در مردان)
      • RBC: 4.00- 5.20  X10۶/µL           (در خانم ها)
      • PLT
     
    • موارد کاربرد:
    • انجام در غالب تست CBC به عنوان جزئی از بررسی فرد قبل از پذیرش یا بستری شدن در بیمارستان و یا قبل از عمل جراحی
    • شناسایی علل احتمالی خونریزی های غیر طبیعی مانند اپیتاکسی (خونریزی بینی)، هماتوم، خونریزی لثه، هماچوری و منوراژی.
    • خونریزی قاعدگی شدید
    • خونریزی های گوارشی
    • ایجاد لکه های کوچک قرمز بر روی پوست به نام پِتِشی
    • ایجاد لکه های متمایل به ارغوانی بر روی پوست به نام پورپورا (ناشی از خونریزی زیر پوست)
    • پلاکت ها برای هموستاز و ایجاد لخته ضروری هستند. وقتی که دیواره عروق آسیب ببیند؛ پلاکت ها به دیواره عروق چسبیده و تجمع پیدا می کنند و میخ پلاکتی را تشکیل می دهند. همچنین فسفولیپید های مورد نیاز در مسیر فاکتورهای انعقادی را نیز فراهم می کنند.  همه گلبول های خونی از جمله پلاکت ها از سلول های بنیادی خونساز در مغز استخوان (HSC) منشاء می گیرند. در مغز استخوان از سلول های بنیادی خونساز در مسیر ساخت تولید رده پلاکتی؛ پس از تولید رده های نارس در نهایت پلاکت های بالغ ایجاد می شوند و وارد خون می گردند.
     
    • در چه مواردی پلاکت ها افزایش می یابند؟ (ترمبوسیتوز)
      • ترمبوسیتوز ثانویه (واکنشی)
      • حالت های گذرا
      • از دست دادن حاد خون
      • بهبودی پس از ترمبوسیتوپنی
      • عفونت یا التهاب حاد
      • پاسخ به فعالیت های ورزشی
      • حالت های تقویت کننده
      • فقر آهن خفیف (به دلیل برداشته شدن اثر مهاری آهن از روی ترمبوپوئیتین؛ شمارش Plt افزایش می یابد)
      • آنمی همولیتیک
      • پس از اسپلنکتومی (۲ روز پس از عمل)
      • سرطان
      • التهابات مزمن یا بیماری های عفونی
      • اختلالات بافت پیوندی
      • آرتریت تمپورال (التهاب شریان تمپورال)
      • بیماری التهابی روده
      • توبرکلوزیس
      • پنومونی مزمن
      • واکنش های دارویی (وین کریستین، ATRA، سیتوکاین ها مانند: IL-6، SCF، G-CSF، GM-CSF و فاکتور های رشد)
      • ترمبوسیتوز اولیه (کلونال)
      • اختلالات میلوپرولیفراتیو (CML، ET، PV و …)
      • لنفوم هوچکین
     
    • در چه مواردی پلاکت ها کاهش می یابند؟ (ترمبوسیتوپنی)
      • ناشی از افزایش تخریب
      • با واسطه ایمنی
      • ITP اولیه
      • ITP ثانویه همراه با بیماری های لنفوپرولیفراتیو
      • بیماری کلاژن واسکولار
      • عفونت های مانند منونوکلئوز عفونی و AIDS
      • ترمبوسیتوپنی آلوایمیون نوزادی
      • پورپورای پس از تزریق خون
      • ترمبوسیتوپنی آلوایمیون غیر فعال
      • پدیده رفراکتوری (عدم افزایش مورد انتظار سطح پلاکت خون پس از تزریق فرآورده پلاکتی)
      • پورپورای ترمبوسیتوپنیک ایمنی القاء شده توسط دارو (مانند کینین)
      • HIT
      • با واسطه غیر ایمنی
      • DIC
      • سِپتی سِمی
      • اختلالات لنفوپرولیفراتیو خاص
      • TTP و HUS
      • تنگی آئورت
      • جراحی بای پس قلبی
      • استفاده از کاتترهای داخل عروقی
      • بیماری های مادرزادی و اکتسابی قلب
      • کاردیومیوپاتی
      • آمبولی ریوی
      • ناشی از کاهش تولید، نقص در تولید
      • ترمبوسیتوپنی مادرزادی
      • آنمی آپلاستیک ارثی ( آنمی فانکونی، ترمبوسیتوپنی آمگاکاریوسیتیک مادرزادی (CAMT) )
      • آنومالی می- هگلین، سندرم فچنر، سندروم اپستاین، سندروم سباستین
      • بیماری فون ویلبراند تایپ پلاکتی (VWD IIB)
      • سندروم ولوکاردیوفاسیال، سندروم دی ژُرژ
      • سندروم Paris-Trousseau/Jacobsen
      • سندروم برنارد سولیر (BSS)
      • سندروم پلاکت خاکستری
      • سندروم ویسکوت آلدریچ (WAS)
      • ناشی از کاهش پلاکت های در گردش
      • اسپلنومگالی (بزرگی طحال)
      • دیگر موارد
      • برخی از اختلالات میلودیس پلاستیک (MDS)
      • برخی از زیر گروههای AML (لوسمی حاد میلوبلاستیک)
      • ALL (لوسمی حاد لنفوبلاستیک)
      • ماکروگلوبینومی والدنشتروم
      • گاهی در موتیپل میلوما
      • ATLL (لوسمی- لنفوم سلول T بزرگسالان)
      • و ….
     
    • شمارش PLT در افراد طبیعی برای تمام سنین به شرح زیر است:
    • PLT: 140- 450 X10۳/µL
    • زمانی که شمارش پلاکتی پائین تر از میزان نرمال باشد بسته به میزان کاهش؛ می تواند موجب خونریزی با واسطه ضربه و یا بصورت خود به خودی گردد.
     
    • آزمایشات تکمیلی: Iron, TIBC, Ferritin, PBS, Reticulocyte count, Vitamin B12 and folate levels
    • تداخلات دارویی  و آزمایشگاهی: تداخلات دارویی بر روی پارامترهای CBC به طور جداگانه و کامل در قسمت برای پزشکان- تداخلات دارویی بر روی آزمایشات؛ قرار داده شده است.
  • WBC

    • موارد کاربرد:
    • انجام در غالب تست CBC به عنوان جزئی از بررسی فرد قبل از پذیرش یا بستری شدن در بیمارستان.
    • کمک به تایید موارد مشکوک به سرکوب مغز استخوان
    • کمک به تعیین علت افزایش گلبول سفید (مثل عفونت، شرایط التهابی)
    • تشخیص سرطان خون
    • تعیین وجود یک اختلال خونی ارثی
    • مونیتور کردن تاثیر استرس های جسمی یا روحی
    • مونیتور کردن پاسخ به درمان بیمارانی که درمان دارویی یا شیمی درمانی می شوند.
     
    • وظیفه گلبول های سفید خون محافظت از بدن در برابر تهدیدات خارجی نظیر باکتریها، ویروس ها و انگل هاست. همه گلبول های خونی از جمله گلبول های سفید از سلول های بنیادی خونساز در مغز استخوان (HSC) منشاء می گیرند. از سلول های بنیادی خونساز در طی روند تولید گلبول های سفید؛ در نهایت ۲ دسته کلی گلبول های سفید ایجاد می شوند:
      • ۱- گلبول های سفید فاگوسیتی ( گرانولوسیت ها و مونوسیت ها)
      • ۲- گلبول های سفید ایمنی ( لنفوسیت ها)
    • گرانولوسیت ها شامل ۳ سلول: نوتروفیل ها، ائوزینوفیل ها و بازوفیل ها هستند. این ۳ سلول به همراه منوسیت ها در فاگوسیتوز (بیگانه خواری) میکروب ها نقش دارند.
    • هسته ی گرانولوسیت ها چند لوبی است در حالی که مونوسیت ها و لنفوسیت ها تک لوبه هستند.
    • نوتروفیل ها اولین گلبول های سفیدی هستند که به محل التهاب می رسند. در عفونت های حاد؛ بدن سریعاً و حتی پیش از بلوغ؛ نوتروفیل ها را آزاد خواهد کرد. نوتروفیل ها دارای هسته ای چند لوبه هستند که به آنها سگمنته یا PMN نیز می گویند. در این شرایط که همراه با ورود رده نابالغ نوتروفیلی (نوتروفیل باند و رده نابالغ تر) به خون است را شیفت به چپ (shift to the left)  می گویند. همچنین در مواردی چون آنمی مگالوبلاستیک (یکی از دلایل آن کمبود فولات و یا کوبالامین بدن است) و اورمی؛ لوب های هسته نوتروفیل ها افزایش می یابد و به این حالت شیفت به راست (shift to the right) می گویند.
    • ائوزینوفیل ها در دفاع بدن در برابر عفونت های انگلی نقش مهمی دارند. این سلول ها در واکنش های آلرژیک نیز نقش دارند و در اثر مصرف برخی داروها نیز افزایش می یابند.
    • بازوفیل ها در اثر آسیب یا عفونت فعال از خود هیستامین، برادی کینین و سروتونین آزاد می کنند. این مواد از طریق افزایش نفوذپذیری عروقی؛ جریان خون به محل آسیب را افزایش داده و از این راه به پروسه التهاب کمک می کند. بازوفیل ها در ایجاد پاسخ های آلرژیک نیز دخالت دارند.
    • مونوسیت ها که ماهها تا سال ها عمر می کنند؛ به هنگام حضور در جریان خون به عنوان سلول فاگوسیتی در نظر گرفته نمی شود. مونوسیت ها چند ساعت پس از حضور در بافت ها؛ به یک ماکروفاژ که یک سلول فاگوسیت کننده است، تبدیل می شوند.
    • لنفوسیت های B و لنفوسیت های T از مغز استخوان مانند بقیه گلبول های سفید تولید شده اما برای بلوغ به غدد لنفاوی می روند و مدام بین لنف و خون در جریان هستند. این سلول ها در پاسخ آنتی بادی به آنتی ژن نقش کلیدی دارند.
    • پارامتر WBC در برگه CBC نشان دهنده شمارش کل گلبول های سفید در خون است. همچنین Differential count یا شمارش افتراقی هر یک از انواع گلبول های سفید که در بین ۱۰۰ عدد گلبول سفید است نیز در برگه CBC درج می شود.
     
    • شمارش WBC در افراد طبیعی و همینطور شمارش افتراقی آنها به شرح زیر است:
      • WBC: 4-10 X10۳/µL               (آقایان بالغ)
      • WBC: 4- 11 X10۳/µL              (خانم های بالغ)
      • WBC: 9- 30 X10۳/µL              (بدو تولد)
      • WBC: 5- 20 X10۳/µL              (نوزاد ۱ ماهه)
      • WBC: 5- 14.5 X10۳/µL           (کودک ۶ ساله)
     
    • درصد در نوزادان                       شمارش مطلق در افراد بالغ                (X10۳/µL)
     
    • درصد در افراد بالغ                                                                نوع گلبول سفید
      • ۳۷- ۶۷%       ۱٫۷- ۶٫۱                                                       آقایان
      • ۱٫۷- ۷٫۵                                                                         خانم ها
      • ۵۰-۷۰%                                                               نوتروفیل سگمنته (بالغ)
      • ۴- ۱۴%         ۰٫۰۳- ۰٫۵         ۱-۱۰%                                نوتروفیل باند
      • ۱۸- ۳۸%       ۱- ۳٫۲              ۲۰-۴۴%                              لنفوسیت
      • ۱- ۱۲%         ۰٫۲- ۰٫۷          ۴-۱۰%                                مونوسیت
      • ۱- ۴%           ۰٫۰۳- ۰٫۴۶       ۱-۴%                                 ائوزینوفیل
      • ۰٫۵- ۱%        ۰٫۰۲- ۰٫۰۹      ۰٫۵-۱%                                 بازوفیل
     
    • در چه مواردی نوتروفیل ها افزایش می یابند؟ (نوتروفیلی)
      • عفونت های پیوژن حاد (اغلب باکتریال)
      • التهاب حاد (کلاژن واسکولار، واسکولیت)
      • نقرس
      • اورمی
      • کتو اسیدوز
      • فاکتورهای رشد
      • کورتیکواستروئید ها
      • مسمومیت با مواد شیمیایی و دارو
      • نکروز بافتی (جراحی، سوختگی ها، سکته قلبی)
      • همولیز حاد گلبول های قرمز
      • فیزیولوژیک (حاملگی، ورزش، استرس های روحی، سیگار)
      • بدخیمی ها (سرطان ها، سارکوما، اختلالات میلوپرولیفراتیو)
     
    • در چه مواردی نوتروفیل ها کاهش می یابند؟ (نوتروپنی)
      • داروها (شیمی درمانی، کلرامفنیکل، سولفانامید ها و سایر آنتی بیوتیک ها، فنوتیازین ها، بنزودیازپین ها، آنتی تیروئید ها، ضد تشنج ها، کینین، کینیدین، ایندومتاسین، پروکائین آمید، تیازید ها و … )
      • رادیاسیون
      • سموم (الکل، ترکیبات بنزن)
      • نقص های ذاتی (آنمی فانکونی، سندروم کاستمن، نوتروپنی دوره ای، چدیاک هیگاشی)
      • وابسته به ایمنی (SLE، RA، AIDS)
      • هماتولوژیک (آنمی مگالوبلاستیک، میلودیس پلازی، نارسایی مغز استخوان)
      • عفونت های باکتریایی شدید ( مثل سالمونلا)
      • عفونت های ویروسی (سرخک، سرخجه پس از ظهور راش و همینطور هپاتیت، منونوکلئوز عفونی و آنفلوانزا)
      • سایر موارد (گرسنگی، پرکاری طحال)
     
    • در چه مواردی لنفوسیت ها افزایش می یابند؟ (لنفوسیتوز)
      • عفونی
      • ویروسی: منونوکلئوز عفونی، اوریون، سرخجه، هپاتیت، آبله مرغان
      • باکتریایی (سِل، ریکتزیا، سیاه سرفه)
      • انگلی (توکسوپلاسموز)
      • التهاب مزمن (کولیت اولسراتیو، بیماری کرون)
      • وابسته به ایمنی (حساسیت دارویی، واسکولیت ها، رد پیوند، بیماری گریوز، سندروم شوگرن (Sjögren’s syndrome)
      • هماتولوژیک (بدخیم های خونی شامل: ALL، CLL، لنفوم ها)
      • استرس (حاد و گذرا)
     
    • در چه مواردی لنفوسیت ها کاهش می یابند؟ (لنفوپنی )
      • عوامل تخریبی (رادیاسیون، شیمی درمانی، کورتیکواستروئید ها)
      • موارد تضعیف کننده (گرسنگی طولانی مدت، آنمی آپلاستیک، مراحل پایانی سرطان، بیماری های کلاژن واسکولار، نارسایی کلیوی)
      • عفونی (هپاتیت ویروسی، آنفلوانزا، تب تیفوئید، سِل (TB) )
      • مرتبط با AIDS (اثر سایتوپاتیک HIV، ضعف تغذیه ای، اثر دارویی)
      • نقص ایمنی مادرزادی (سندروم ویسکوت آلدریچ)
      • نارسایی احتقانی قلبی
     
    • در چه مواردی مونوسیت ها افزایش می یابند؟ (مونوسیتوز)
      • عفونی (سِل، اندوکاردیت باکتریایی تحت حاد، سیفلیس، پروتوزوآیی، ریکتزیایی)
      • هماتولوژیک (سرطان خون از جمله اختلالات میلوپرولیفراتیو، موتیپل میلوما، لنفوم هوچکین)
      • بهبودی پس از نوتروپنی
      • التهابی (بیماری کلاژن واسکولار، کولیت اولسرلتیو مزمن، اسپرو، میوزیت، پلی آرتریت، آرتریت تمپورال یا التهاب شریان تمپورال)
      • سایر موارد (تومورهای توپر، ITP یا پورپورای ترمبوسیتوپنیک ایمیون، سارکوئیدوز)
     
    • در چه مواردی مونوسیت ها کاهش می یابند؟ (مونوسیتوپنی)
      • طی ساعت اولیه درمان با پِرِدنیزون
      • لوسمی سلول موئی (HCL)
      • نقص ایمنی مادرزادی پیچیده ناشی از جهش در ژن GATA2 می باشند و با منوسیتوپنی و استعداد به عفونت های مایکوباکتریال (مثل سِل) همراه است.
      • B-ALL (لوسمی لنفوبلاستیک B)
      • دیگر نقص های ایمنی نادر
     
    • در چه مواردی ائوزینوفیل ها افزایش می یابند؟ (ائوزینوفیلی)
      • آلرژی (کهیر، تب یونجه، آسم)
      • داروهای خاص
      • انگلی (تریشینوز، فیلاریا، شیستوزوما)
      • التهابی (فاسئیت ائوزینوفیلی، سندروم چرچ- اشتراوس/ Churg-Strauss syndrome)
      • عفونت های غیر انگلی ( قارچی سیستمیک، تب مخملک، پنومونی کلامیدیایی دوره نوزادی)
      • تنفسی (سندروم های ائوزینوفیلی ریوی مانند: سندروم لوفلر، ائوزینوفیلی ریوی گرمسیری-             Churg-Strauss syndrome )
      • بدخیمی (اختلالات میلوپرولیفراتیو با جابه جایی ژنی PDGFRA/B یا FGFR1، CML، ماستوسیتوز، لنفوم هوچکین، لنفوم سلول T، سندروم هیپرائوزینوفیلیک ایدیوپاتیک لنفوسیتیک)
      • سندروم های هیپرائوزینوفیلیک ایدیوپاتیک (درگیر شدن قلب، کبد، طحال، CNS و سایر اندام ها)
      • دیگر موارد (بدخیمی های خونی و جلدی، بیماری های التهابی معده و روده، سارکوئیدوز، سندروم ویسکوت- آلدریچ)
     
    • در چه مواردی بازوفیل ها افزایش می یابند؟ (بازوفیلی)
      • آلرژی (غذایی، دارویی و برخی پروتئین های خارجی)
      • عفونی (واریولا عامل بیماری آبله، واریسلا عامل بیماری آبله مرغان)
      • اختلالات میلوپرولیفراتیو (CML، میلوفیبروز اولیه و پلی سایتمی ورا)
      • التهابی (بیماری کلاژن واسکولار، کولیت اولسراتیو)
      • بازوفیلی نسبی (افزایش درصد) بصورت موقتی پس از رادیاسیون
      • در کم کاری تیروئید، آنمی همولیتیک مزمن و بدنبال اسپلنکتومی ممکن است مشاهده شود
      • بازوفیلی واکنشی بطور کل یافته ای غیر معمول است اما ممکن است در حین درمان عفونت های انگلی کرمی دیده شود.
    •  نام آزمایش: CBC
    •  نام کامل تست: Complete Blood count
    • نام فارسی تست: شمارش کامل سلول های خون
    • نام های دیگر: CBC with Differential count
    • روش انجام:  Fluorescece Flow Cytometry
    • آمادگی بیمار: نیاز به ناشتایی نمی باشد.
    • نوع نمونه: (WB (E
     
    • علت درخواست تست:
    • این تست برای ارزیابی آنمی (مثلا در پایش آنمی فقر آهن که با دارو فروسولفات درمان می شوند)، لوسمی، واکنش به عفونت ها و التهاب، پایش شیمی درمانی، پایش درمان بیماران پیوند کلیه تحت درمان با داروهای سرکوبگر ایمنی، بررسی ویژگی های سلول های خون محیطی، کم آبی، پلی سیتمی، بیماری همولیتیک نوزادان و ناسازگاری های گروه خون ABO مورد استفاده می باشد.
     
    • توضیح راجع به تست:
    • آزمایش CBC شامل مجموعه تست های هماتولوژیکی است که شمارش، مرفولوژی، اندکس ها و درصد تفکیکی سلول های خونی و حتی در برخی موارد بررسی انگل های خونی را تحت پوشش قرار می دهد. CBC بیشترین تست درخواستی پزشکان را در مورد تست های هماتولوژیکی تشکیل می دهد. هنگامی که در تست CBC شمارش افتراقی گلبول های سفید خون مورد تاکید باشد؛ تست بصورت CBC; diff درخواست می شود.
    • آزمایش CBC نوعی تست غربالگری می باشد و انجام آسان، سریع و ارزان است و همزمان چند فاکتور مهم خونی مورد آنالیز قرار می گیرد و می توان به اطلاعات با ارزشی دست یافت. در واقع مجموعه ای از چند آزمایش است که می توان هر کدامشان را به تنهایی (مانند Hb، PLT) هم درخواست نمود.
    • این آزمایش بخشی از برنامه پایش سلامت می‌باشد. جهت پایش درمان بیماری‌هایی که روی سلول‌های خونی تأثیر می‌گذارند این آزمایش در فواصل زمانی مختلف درخواست می‌شود.
     
    • فاکتورهای زیر در این آزمایش اندازه گیری می شوند:
    • - شاخص های مربوط به گلبول سفید
      • WBC ( شمارش گلبول های سفید)
      • (WBC diff (Neutrophil, Lymphocyte, Monocyte, Eosinophil, Basophil
    • - شاخص های مربوط به گلبول قرمز
      • RBC (شمارش گلبول های قرمز)
      • Hb (هموگلوبین)
      • Hct (هماتوکریت)
      • MCV (متوسط حجم گلبولی)
      • MCH (میانگین هموگلوبین گلبولی)
      • MCHC (میانگین غلظت هموگلوبین گلبولی)
      • RDW-CV, RDW-SD (پهنای انتشار حجم گلبول های قرمز)
    • - شاخص های مربوط به پلاکتی
      • PLT (شمارش پلاکت ها)
      • PDW (پهنای انتشار حجم پلاکت ها)
      • MPV (میانگین حجم پلاکت ها)
      • P-LCR (درصد پلاکت های بزرگتر از ۱۲ fL)
      • (PCT (Plateletcrit یا پلاکت کریت که میزان پلاکت های خون را نسبت به کل خون نشان می دهد.
    • همچنین بررسی گستره خون محیطی با میکروسکوپ نیز جز تست CBC کامل است که شامل مواردی چون: گزارش میزان رنگ گلبول های قرمز، اندازه گلبول های قرمز، تغییرات در شکل گلبول های قرمز، بررسی حضور انکلوزیون ها در گلبول های قرمز و گلبول سفید، بررسی مرفولوژی گلبول های سفید، قرمز و پلاکت ها، بررسی حضور انگل های خونی مثل مالاریا، بررسی حضور سلول های غیر طبیعی و نابجا مثل موارد سرطان خون و … .
    •  نام آزمایش: Microalbumin
    •  نام فارسی تست:  میکروآلبومین در ادرار
    • نام های دیگر: Microalbumin, Random Urine; ACR
    • روش انجام: Immunoturbidimetry
    • نوع نمونه: (U(R&24h
     
    • علت درخواست تست:
      • ارزیابی بیماری کلیوی
      • غربالگری بیماران دیابتی از نظر نشانه های اولیه نفروپاتی
     
    • توضیح راجع به تست:
    • آلبومین یکی از پروتئین های مهم موجود در خون می باشد. بدلیل اندازه پروتئین ها که امکان عبور از فیلترینگ غشای پایه گلومرولی (GBM) را از آنها می گیرد؛ معمولاً مولکول های پروتئینی در ادرار وجود ندارد.
    • مولکول های آلبومین بسیار کوچک هستند و به همین علت در صورت بروز اشکال در غشای پایه گلومرولی و نشت پیدا کردن؛ مولکول های آلبومین اولین پروتئین هایی هستند که از این غشاء عبور کرده و به ادرار راه پیدا می کنند.  این مشکل که تحت عنوان آلبومینوری شناخته می شود؛ در نفروپاتی دیابتی و بیماران دچار فشار خون دیده می شود.
    • با این تست در مراحل ابتدایی از مشکلات کلیوی بیماران دیابتی می توان آگاه شد و جلوی پیشرفت آن را گرفت.
    • سطوح آلبومین در عرض ۲۴ ساعت تغییر می کند؛ بنابراین جمع آوری ادرار ۲۴ ساعته شاخص دقیق تری از میزان میکرو آلبومین فراهم می کند.
     
    •  در چه شرایطی تست افزایش می یابد؟
      • کاردیومیوپاتی
      • بیماری فشار خون (کنترل نشده)
      • عفونت ادراری
      • نفروپاتی دیابتی
      • پره اکلامپسی
      • ورزش
      • بیماری های کلیوی
     
    • تست های تکمیلی: Albumin; Creatinine; Glucose; A1C
     
    • تداخلات دارویی و آزمایشگاهی:
    • کاپتوپریل، دی پریدامول، انالاپریل، فورزماید، اینداپامید، پریندوپریل، کیناپریل، رامی پریل، تولرستات و تری فلوسیال داروهایی هستند که سطح میکروآلبومین را در ادرار کاهش دهند.
     
    • نکته ۱ : از جمع آوری نمونه ادرار در ظروف حاوی اسیدکلریدریک، کربنات سدیم و اسید استیک به علت رسوب آلبومین در این اسیدها اجتناب گردد.
    • نکته ۲: ورزش سنگین و دوره قاعدگی در خانمها میزان میکروآلبومین در ادرار را افزایش می دهد. بنابراین در این شرایط از نمونه گیری اجتناب گردد.
    •  نام تست:  Ceruloplasmin - CP
    •  سایر نام ها: سروپلاسمین، Copper Oxidase، Ferroxidase
    • کاربردهای بالینی: کمک به تشخیص بیماری ویلسون، سندرم منکز  (Menke’s Kinky-hair ) و کمبود مس
     
    • یافته های طبیعی/ غیر طبیعی:
      • افزایش سطح: بارداری، تیروتوکسیکوز، سرطان، شرایط التهابی حاد (عفونت، آرتریت روماتوئید)، سیروز صفراوی، مسمومیت با مس
      • کاهش سطح: بیماری ویلسون، نوزادان طبیعی تا 6 ماهگی، سندرم نفروتیک، اسپرو، کواشیورکور، روزه داری، سندرم منکز (موی تابدار)
     
    • تفسیر:
      • مقادیر کمتر از  حد نرمال ( به استثناء نوزادان ) مشکوک به بیماری ویلسون است.
      • مقادیر بطور قابل ملاحظه ای از بیماری به بیمار دیگر متفاوت است و ممکن است در برخی از بیماران مبتلا به ویلسون در محدوده نرمال باشد.
     
    • توضیحات:
      • سطح سرولوپلاسمین تحت تأثیر عفونت ( سرولوپلاسمین یک واکنش دهنده فاز حاد تأخیری است) و عملکرد کبد می باشد.
      • قرص های جلوگیری از بارداری و حاملگی سبب افزایش سطح سرولوپلاسمین می گردد.
      • سطح سرولوپلاسمین در بیماران ویلسون همیشه پایین نمی باشد
     
    • نوع نمونه: سرم
    • شرایط نمونه گیری:ترجیحاً بیمار 4 ساعت ناشتا باشد (غیر ناشتا نیز قابل قبول است).
    •  نام آزمایش: Hemeglobin A1C
    •  نام‌های دیگر آزمایش: Glycohemoglebin, A1C, Hb A1C, Glycated Hemoglobin
    • آزمایش‌های مرتبط: Micro Albumin, Glucose
     
    • چرا و چه موقع درخواست می‌شود؟
    • جهت نظارت بر درمان فرد دیابتی، برای کمک به تصمیم‌گیری در رابطه با درمان بیمار، برای تشخیص یا غربالگری دیابت و پیش دیابت و قسمتی از برنامۀ چکاپ افرادی که در خطر دیابت هستند. این آزمایش برای افراد دیابتی 2 تا 4 بار در سال درخواست می‌گردد.
    •  نمونۀ مورد نیاز: نمونه خون وریدی
    • آمادگی قبل از انجام آزمایش: آمادگی خاصی احتیاج ندارد.
     
    • دانستنی‌های بیشتر:
    • آزمایش هموگلوبین A1C، میزان قند خون 2 تا 3 ماه گذشته شما را تخمین می‌زند. هموگلوبین پروتئینی است که در گلبول‌های قرمز وجود دارد و وظیفه‌اش انتقال اکسیژن در خون می‌باشد. هموگلوبین‌های مختلفی در خون وجود دارند که بیشترین مقدار آنها (95 درصد) را هموگلوبین A تشکیل می‌دهد. یکی از زیر مجموعه‌های هموگلوبین A هموگلوبین A1C است. قندی که در سیستم گردش خون وجود دارد با این هموگلوبین پیوند می‌شود. هر چه غلظت قند در خون بیشتر باشد مقدار بیشتری با این نوع هموگلوبین پیوند می‌شود و تا زمانی که عمر گلبول قرمز به اتمام نرسیده از آن جدا نخواهد شد که این زمان حدود 120 روز می‌باشد. به همین جهت گفته می‌شود آزمایش هموگلوبین A1C میانگین قند 2 تا 3 ماه گذشته فرد را نشان می‌دهد. در سال 2010 انجمن دیابت آمریکا این آزمایش را به همراه قند ناشتا (FBS) و آزمایش تحمل گلوکز (GTT) به عنوان 3 آزمایش ضروری جهت غربالگری و تشخیص دیابت معرفی نموده است. لازم به ذکر است این آزمایش در خانم‌های باردار، افرادی که به تازگی خون دریافت کرده‌اند، بیمارانی که دچار ناراحتی‌های مزمن کلیه و کبد هستند و افرادی که بیماری کم‌خونی دارند. ارزش تشخیصی ندارد. وجود گلبول‌های قرمز داسی شکل یا خون‌ریزی شدید نیز می‌تواند میزان هموگلوبین A را کاهش دهد.
     
    •  مقادیر طبیعی:
      • طبیعی                     کمتر از 5.7 درصد
      • محدوده خطر             5.7 تا 6.4 درصد
      •  غیرطبیعی                 بیشتر از  6.4 درصد